Przytłaczająca większość informacji pochodzi z “Powrotu Króla”. Nie dość, że pozwalają one w przybliżeniu opisać potencjał Gondoru, to mówią też sporo o charakterze armii południowego królestwa. Oszczędzę sobie jednak kwestie związane ze szczegółowym opisywaniem uzbrojenia (szczególnie ochronnego), bo potrzebowało by to komparatystycznego ujęcia i wzięcia pod lupę większej części prozy Tolkiena.

I Wstęp

W dużym uproszczeniu siły zbrojne Gondoru można podzielić na dwie części:

• Stałe oddziały operujące na granicy z Mordorem (w Minas Tirith, Osgiliath, Cair Andros i Ithilien)
• Wojska zbierane w razie potrzeby w poszczególnych krajach lennych (“fiefs”) Gondoru

Prawidłowe obliczenie tej drugiej grupy może pomóc w oszacowaniu garnizonu miasta w chwili inwazji na Gondor, dlatego najpierw przyjrzymy się wojskom lenników.

II Potencjał krajów lennych

1. Punkt wyjścia, czyli wojska, które przybyły do Minas Tirith przed oblężeniem

Opis obserwowanego przez Pippin przemarszu wojsk dostarcza nam wiele cennych informacji o siłach poszczególnych krain Gondoru.

Po pierwsze dowiadujemy się o dokładnym składzie kontyngentu. Składał się z:

• 200 dobrze uzbrojonych toporników z Lossarnach pod dowództwem Forlonga.

“ Behind him marched proudly a dusty line of men, well-armed and bearing great battle-axes; grim-faced they were, and shorter and somewhat swarthier than any men that Pippin had yet seen in Gondor.”

• 300 pieszych wojowników z Doliny Ringló pod dowództem Dervorina

“The men of Ringló Vale behind the son of their lord, Dervorin striding on foot: three hundreds.”

• 500 łuczników z Doliny Morthony pod dowództwem Duinhira

“From the uplands of Morthond (…) tall Duinhir with his sons, Duilin and Derufin, and five hundred bowmen.”

• długiej linii ludzi z Anfalas (szacowanej przeze mnie na 250 osób). Słabo uzbrojonych, z wyjątkiem przybocznych dowódcy Golasgila.

“From the Anfalas, the Langstrand far away, a long line of men of many sorts, hunters and herdsmen and men of little villages, scantily equipped save for the household of Golasgil their lord.”

• garstki górali z Lamedonu bez dowódcy (szacowanej przeze mnie na 50 osób)

“From Lamedon, a few grim hillmen without a captain.”

• 100 rybaków z Ethiru

“Fisher-folk of the Ethir, some hundred or more spared from the ships”

• 300 dzielnych ludzi z Pinnath Gellin pod dowództwem Hirluina

“ Hirluin the Fair of the Green Hills from Pinnath Gelin with three hundreds of gallant greenclad men”

• 700 pieszych oraz “company” konnych rycerzy z Dol Amroth pod dowództwem Imrahila. Według mnie oddział ten liczył 500 jeźdźców biorąc pod uwagę, że taka sama liczba opisuje później inną konną “company” oraz pasuje do liczebności wszystkich posiłków

“Imrahil, Prince of Dol Amroth, kinsman of the Lord, with gilded banners bearing his token of the Ship and the Silver Swan, and a company of knights in full harness riding grey horses; and behind them seven hundreds of men at arms, tall as lords, grey-eyed, darkhaired, singing as they came”

Cały kontyngent liczył mniej niż 3000 ludzi (wg powyższych szacunków 2900):

“And that was all, less than three thousands full told.”

Tekst ujawnia nam o wiele więcej. Przede wszystkim to, że posiłki były jedynie niewielkim ułamkiem sił lenników.

Tuż po przejściu pierwszego oddziału (z Lossarnach) padają słowa o tym, że obrońcy Grodu liczyli na przybycie dziesięciokrotnie większych sił:

“’So few! Two hundreds, what are they? We hoped for ten times the number. That will be the new tidings of the black fleet. They are sparing only a tithe of their strength.”

Początkowo może się zdawać, że słowa o tym, że nadciągające oddziały stanowią jedynie jedną dziesiątą sił możliwych do wystawienia przez lenników odnosiły jedynie do Lossarnach. Następne fragmenty jasno wskazują, że każdy (sic) oddział był mniejszy niż oczekiwano:

“And so the companies came (…) but always too few, always less than hope looked for or need asked.”

Nawet oddział Imrahila był jedynie mniejszą częścią potencjału jego krainy. Obrońcy Minas Tirith wiedzieli, że uwaga dużej części wojsk z Belfalas również zostanie odwrócona przez atak korsarzy:

“For this attack will draw off much of the help that we looked to have from Lebennin and Belfalas, where folk are hardy and numerous.”

Jeśli potraktować dosłownie fragment wskazujący na to, że niecałe 3000 żołnierzy stanowiło 1/10 sił możliwych do wysłania przez lenników, to możemy wstępnie założyć, że ogólna liczba tych wojsk wynosiła około 30 000

Warto zastanowić się jeszcze nad jedną kwestią. Nie wiemy czy Żołnierze z Pinnath Gelin określić jako piechotę czy kawalerię. Trzy fragmenty wskazują na, to że ubrani w zieleń wojownicy byli konnymi:

“A sortie must be made ready. Let it be of mounted men. In them lies our brief hope, for in one thing only is the enemy still poorly provided: he has few horsemen.’ 'And we also have few”

Dowódcy Minas Tirith zdają sobie sprawę, że wróg ma ograniczoną liczbę jazdy (chociaż warto zauważyć, że Haradrimowie mieli zauważalną jej liczbę). Co prawda do przybycia Rohirrimów obrońcy też nie mieli zbyt wiele kawalerii, ale jeśli jest to akcentowane, to “company” Imrahila nie powinien być jedynym konnym oddziałem obrońców. Co prawda stałe wojska też miały swoją kawalerię (o czym świadczy m. in. ariergarda Faramira, lecz o tym później), ale 300 dodatkowych ludzi z Pinnath Gelin pasowałoby do tego opisu.

“Denethor at last released the sortie. (…) all the mounted men that were left in the City. Now they sprang forward, formed, quickened to a gallop, and charged with a great shout. And from the walls an answering shout went up; for foremost (sic) on the field rode the swan-knights of Dol Amroth with their Prince and his blue banner at their head. “

Z tego fragmentu wynika, że “company” Imrahila stanowił trzon i czoło natarcia, lecz pośrednio wskazuje na to, że nie był jedynym konnym oddziałem biorącym udział w wypadzie. Co prawda dalej można brać pod uwagę nieokreśloną (lecz małą) liczbę kawalerzystów sił stałych.

“But the horsemen rode eastward to the succour of Éomer: Húrin the Tall Warden of the Keys, and the Lord of Lossarnach, and Hirluin of the Green Hills, and Prince Imrahil the fair with his knights all about him.”

Natomiast tutaj mamy opis odsieczy kawalerii z miasta, która miała na celu połączenie się z armią Rohanu. Można by pewnie założyć, że każdy z wymienionych dowódców prowadził oddział konnych, gdyby nie to że Forlong przyprowadził ze sobą jedynie piechotę. Wydaje mi się jednak, że władca Lossarnach był tutaj wyjątkiem, biorąc pod uwagę że dowiadujemy się o tym, że zginął walcząc w samotności. Ponadto to tak szczerze Forlong od początku wygląda jak by się nie przejmował za bardzo. że zginie (nie żeby to był jakiś argument, ale siedzi to jakoś w głowie). Dlatego też sądze, że zarówno Hirluin jak i Hurin klucznik prowadzili na pomoc Eomerowi własną kawalerię.

2. Wojska zbierane na południu w obliczu ataku korsarzy

Jak już wyżej wspominałem przytłaczająca większość wojsk Gondoru została na południu kraju. Mam wrażenie, że słabe zorganizowanie obrony wybrzeża można uznać jako błąd Denethora, chociaż częściowo usprawiedliwia go to, że jak wiemy od Gandalfa i Aragorna nieprzyjaciel uderzył za wcześnie i nie w pełni przygotowany. Co prawda namiestnik nie miał też zbyt wielkiego wpływu na chaos na południu, ale trochę razi brak solidnie przygotowanej obrony. Wygląda bowiem na to, że poszczególne krainy organizowały obronę na własną rękę. Jednak co pewnego można powiedzieć o tych siłach?

a) Odsiecz Aragorna

Najwięcej można powiedzieć o wojskach zebranych przez Aragorna. Na pewno wiemy, że liczyły więcej niż 2 tysiące:

“Aragorn should find some two thousands of those that he had gathered to him in the South but Imrahil should find three and a half thousands (…) and another company of five hundred horse there should be, among which should ride the sons of Elrond with the Dúnedain and the knights of Dol Amroth

Na ostatniej naradzie zdecydowano o tym, że Aragorn poprowadzi 2 tysiące ludzi zebranych przez niego na południu. Może chodzić jedynie o wojsko, które przypłynęło z nim na statkach, bo Imrahil jest zwierzchnikiem reszty sił Gondoru i w wyprawie do Morannonu przewodzi 3500 piechurom. Siły Imrahila nie mogą pochodzić jedynie z pierwotnej obrony grodu, bo byłyby za duże. W skład jego oddziałów muszą wchodzić również inne posiłki z południa.

Biorąc pod uwagę, że siły Aragorna poniosły straty a część została w Minas Tirith, to musiały być one zauważalnie większe. Pewną wskazówką może być liczba statków, która została przejęta od korsarzy:

“There at Pelargir lay the main fleet of Umbar, fifty great ships and smaller vessels beyond count. Many of those that we pursued had reached the havens before us, and brought their fear with them; and some of the ships had put off, seeking to escape down the River or to reach the far shore; and many of the smaller craft were ablaze. But the Haradrim, being now driven to the brink, turned at bay, and they were fierce in despair; and they laughed when they looked on us, for they were a great army still. (…)

Główna flota południowców liczyła 50 dużych statków oraz jeszcze większą liczbę mniejszych okrętów. Niektórym zapewne udało się uciec w dół rzeki a część mniejszych została podpalona. Warto pamiętać, że flota ta była w stanie przetransportować “great army” Haradrimów, która podbiła Pelargir i zagroziła południowym krainom na różnych kierunkach.

Wydaje się, że Aragorn nie obsadził wszystkich statków. Jak już wspomniałem część odpłynęła lub została spalona. Z pozostałych statków wiele (ale raczej nie wszystkie) udało się przygotować

“many ships were made ready and manned”

Możliwe, że flota Aragorna składała się z 30 dużych statków, bo tylu też Dunedainów znajdowało się w szarej kompanii, a wiemy że każdy z nich pojedynczo był wysyłany na większe okręty.

“And then to each of the great ships that remained Aragorn sent one of the Dúnedain, and they comforted the captives that were aboard, and bade them put aside fear and be free”

Nie wiemy jednak jakie były możliwości transportowe tych statków:

“dromunds, and ships of great draught with many oars, and with black sails bellying in the breeze.”

Słowo dromunds może przypominać dromony, czyli typ galer, ale w “middle english” słowo “dromunds” może oznaczać każdy bardzo duży statek. Wobec tego oszacowanie sił z liczby statków jest trudne.

Z wojsk których krain składała się odsiecz? W głównej mierze z Lebenninu (w tym z Ethiru). Warto zaznaczyć że obok Belfalas był to zdecydowanie region o największym potencjalne. Mimo to Lebennin nie wysłał na początku żadnych sił na pomoc Minas Tirith (prócz setki rybaków), co wynikało z tego, że region ten był najbardziej zagrożony przez korsarzy. Ponadto tekst wskazuje, że wraz z Aragornem przybyła część wojowników z Lamedonu i innych południowych lenn.

“For now men leaped from the ships to the quays of the Harlond and swept north like a storm. There came Legolas, and Gimli wielding his axe, and Halbarad with the standard, and Elladan and Elrohir with stars on their brow, and the dour-handed Dúnedain, Rangers of the North, leading a great valour of the folk of Lebennin and Lamedon and the fiefs of the South. (sic)”

Wojowników z Lamedonu było jednak w odsieczy raczej nie tak wielu, bo Ci znajdowali się jeszcze w większości w drodze do Pelargiru gdy Aragorn wypływał i gdy wysłał Angbora na północ. Wobec tego na statkach mogła się znaleźć jedynie część (najpewniej spieszonych) konnych z tej krainy:

“For there were many captives set free, and many slaves released who had been folk of Gondor taken in raids; and soon also there was a great gathering of men out of Lebennin and the Ethir, and Angbor of Lamedon came up with all the horsemen that he could muster.”

Mniejszą grupę, czyli żołnierzy z innych południowych krain mogli stanowić wyzwoleńcy, czy pozostałości wojsk rozbitych w czasie ataku południowców. Nie wiemy jednak gdzie znajdowały się pozostałe siły z Dolin Ringlo i Morthodny, Pinnath Gellin czy Belfalas.

Odsiecz przybyła stosunkowo późno na pole bitwy, więc zapewne poniosła najmniejsze straty. Mimo tego na pewno były one zauważalne, bo zginął choćby Halbarad. Liczebność wojsk Aragorna być całkiem spora i najpewniej większa nawet niż posiłki, które przybyły do miasta przed bitwą. W końcu szybko zdecydowała o wyniku bitwy. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe kwestie uważam że siły Aragorna liczyły około 4500 żołnierzy. Głównie z Lebenninu. Daje to mniej więcej 150 żołnierzy (nie licząc wioślarzy) na okręt przy założeniu, że popłynęło ich około 30.

b) Armia Angbora

Tekst jasno wskazuje, że Angbor prowadził ze sobą z Pelargiru do Minas Tirith 4000 ludzi:

“New strength is on the way from the southern fiefs, now that the coasts have been rid. Four thousands I sent marching from Pelargir through Lossarnach two days ago; and Angbor the fearless rides before them. If we set out in two days more, they will draw nigh ere we depart.”

Również te siły składały się przede wszystkim z ludzi Lebenninu. Angbor wyruszył bowiem z Pelargiru w tym samym dniu co Aragorn, więc wyruszył na północ bez piechoty Lamedonu, która została w tyle (władca Lamedonu przybył bowiem do Pelargiru z samą kawalerią). Po drodze liczba ta mogła jednak ulec zwiększeniu. Prawdopodobne, że do armii Angbora przyłączyli się ludzie z Lossarnach lub żołnierze z innych rozproszonych oddziałów. W czasie marszu na czarną bramę dowiadujemy się bowiem, że:

“Aragorn looked at them, and there was pity in his eyes rather than wrath; for these were young men from Rohan, from Westfold far away, or husbandmen from Lossarnach”:

Jakoś trudno mi sobie wyobrazić, że “husbandmen from Lossarnach” traktują o ciężkich zbrojnych, którzy przybyli wraz z Forlongiem do Minas Tirith. Dlatego wydaje mi się, że w tym przypadku chodzi o tych, którzy przybyli do grodu później.

Wydaje się więc, że wojska Angbora mogły po drodze ulec powiększeniu co najmniej do 5000.

c) Oddziały przybywające Anduiną.

Aragorn nie zebrał wszystkich okrętów, bo musiał szybko przedostać się na północ. Nakazał jednak pozostałym w Pelargirze wykorzystać wszystkie możliwe sposoby, by przedostać się Anduiną do Minas Tirith,

“Moreover many were bidden to follow me up the River in any craft they could gather; and with this wind they will soon be at hand, indeed several ships have already come to the Harlond.”

W tym przypadku również mowa o wojskach Lebenninu oraz o przybyłych (wg moich wyliczeń) dzień później pieszych z Lamedonu, jeśli założyć, że cytat odnosi się również do sił, które przybyły do Pelargiru niedługo po odpłynięciu Aragorna. Myślę, że można założyć, że wsparcie, które przez cztery dni napłynęło rzeką mogło być nieco mniejsze niż siły Elessara i wynosić 4000.

d) Pozostałe

Podsumujmy więc to co już oszacowaliśmy. Do Minas Tirith przybyło:

• niespełna 3000 żołnierzy lenników przed oblężeniem
• około 4500 żołnierzy (w większości z Lebenninu) z Aragornem
• około 5000 żołnierzy (w większości z Lebenninu, oraz dodatkowa część głównie z Lossarnach) z Angborem
• około 4000 żołnierzy (z Lebenninu i Lamedonu) na okrętach po bitwie

Daje nam to 16 500 żołnierzy z czego duża część z Lebenninu.

Brakuje więc reszty sił Belfalas, Anfalas, Doliny Ringlo i Doliny Morthondy oraz Pinnath Gellin. Gdzie mogły znajdować się te wojska? Z jednej strony dowiadujemy się, że te krainy również wysłały przed oblężeniem zdecydowanie mniejsze siły niż oczekiwano i że jakaś część dopiero później przybyła pod Minas Tirith. Z drugiej strony wiemy, że Aragorn zbiera w Pelargirze przede wszystkim ludzi z Lebenninu oraz Lamedonu i to w wielkiej liczbie.

Samo Belfalas również powinno dysponować znacznymi rezerwami. Znaczeniem ten region mógł ustępować tylko Lebenniowi. Linhiru (co prawda znajdującego się na granicy tego regionu) bronili jednak przede wszystkim wojownicy z Lamedonu:

“we came to Linhir above the mouth of Gilrain. And there men of Lamedon contested the fords with fell folk of Umbar and Harad who had sailed up the river.”

Mimo tego wydaje się, że wojska z Belfalas pozostały w swojej prowincji w celu obrony miejscowości na swoim rozległym wybrzeżu. Jeśli w Lebennin udało się zmobilizować po zniszczeniu korsarzy znaczne siły, to w Belfalas powinno być podobnie, tyle że nie zdążyły już one odegrać żadnej roli. Podobnie w Anfalas. Wybrzeże było tam jeszcze trudniejsze do obrony a potencjał regionu był nieporównywalnie mniejszy od innych nadbrzeżnych regionów.

To, że możemy podać powód dlaczego większa część wojsk Belfalas i Anfalas nie pojawiła się na kartach powieści nie tłumaczy tego, gdzie znajdowali się pozostali żołnierze krain bardziej odległych od morza. Warto przeanalizować tutaj wątek Lamedonu. Wiemy, że najpewniej Angbor zmobilizował tyle ludzi ile mógł, bo dowiadujemy się że duża część mężczyzn z Calembel wyruszyła na wojnę. Do Minas Tirith wysłano jedynie garstkę górali a cała reszta broniła Linhiru przed armią południowców. Jak doszło do tej bitwy? Raczej nie w wyniku marszu Angbora do stolicy Gondoru. Zdaje się, że operował on w okolicy wybrzeża gotowy bronić nadmorskich miejscowości przed atakami ze strony morza. Możliwe, że pozostałe wojsko z doliny Morthondy czy Pinnath Gellin również miały podobne zadania. Chociaż warto zaznaczyć, że Morthonda również wpływa do morza, więc prawdopodobne, że kraj Duinhira również był zagrożony i wymagał obrony.

Analizując charakter wysłanych przez lenników oddziałów, można dojść do wniosku, że zarówno z Pinnath Gellin jak i z nad Morthondy do Minas Tirith przybyły przed oblężeniem jedynie najbardziej wartościowe oddziały. Umundurowani żołnierze (najpewniej konni) oraz dobrze wyszkoleni łucznicy muszą być jedynie ułamkiem potencjału tych krain (wcześniej już pisałem, że każdy region wysłał zdecydowanie zbyt mało wojsk).

Czy reszta wojsk Pinnath Gellin i Dolin Morthondy oraz Ringlo wspierała więc obrońców wybrzeża? Możliwe. Łatwość z jaką południowcy zajęli Pelargir wpłynęła zapewne na lenników, którzy mogli chcieć jak najbardziej zabezpieczyć swoje regiony. Gdyby Pinnath Gelin w jakimś stopniu wspierało Anfalas a Dolina Morthondy Belfalas, to tłumaczyłoby to nieobecność reszty wojsk tych krajów. Wydaje się jednak, że Lebennin powinien otrzymać większe wsparcie. Prócz od Lamedonu przykładowo też od Doliny Ringlo.

Problem jednak tkwi w tym, że Aragorn zbiera przede wszystkim ludzi z Lebenninu. Robi to bardzo szybko (w jeden dzień), mimo tego udaje mu się zebrać pokaźne siły. Nie dowiadujemy się by po drodze z Linhiru trafił na jakieś inne oddziały. Zresztą droga na Pelargir była najpewniej kontrolowana przez południowców a i tak każdy prócz Angbora uciekał na widok umarłych. Biorąc pod uwagę jednak to, że w opisie wojsk Aragorna jest mowa o (Lebennin and Lamedon and the fiefs of the South.) można chyba myśleć, że blisko Pelargiru znalazły się wojska z innych krain, które poszły w rozsypkę po ataku korsarzy. Jeśli tak było, to część z nich weszła w skład wojsk Angbora lub Aragorna a reszta później zebrała się w Pelargirze.

Trzeba pamiętać, że zagrożenie innych regionów Gondoru atakiem korsarzy było bardzo realne. W Pelargirze stacjonowała bowiem nie cała flota południowców, ale główna jej część. Przyjmując, że Aragornowi udało się zabrać około 4500 ludzi na ponad 30 dużych statkach pozwala bezpiecznie przyjąć, że armia inwazyjna liczyła co najmniej kilkanaście tysięcy ludzi.

Wobec tych wszystkich informacji postaram się teraz zaproponować możliwy potencjał każdej z krain przed wojną i przedstawić jak ich siły mogły zostać rozdysponowane. Oczywiście jest to tylko luźna koncepcja, a sam Tolkien, choć mógł mieć w swojej wyobraźni siłę poszczególnych krain, to na pewno nie miał tak dokładnej wizji. I faza określa czas przed atakiem południowców (dla ułatwienia mapa nr 2) na Pelargir a II faza czas po odbiciu go przez Aragorna. Liczby w nawiasach (-xxx) oznaczają część wojsk, która przyszła do Minas Tirith przed oblężeniem (dla ułatwienia mapa nr 3):

• Lebennin: 10000 (-100)

I faza: Większość w Pelargirze. na wybrzeżu Lebenninu lub w trakcie mobilizacji;

II faza: 1500 straty poniesione w walce z korsarzami, 3100 z Aragornem, 2500 z Angborem, 1000 na statkach, 1800 w Pelargirze i w reszcie Lebenninu

• Lossarnach 2000 (-200):

I faza: 500 w Lossarnach i 1300 w Lebenninie.

II faza: 200 straty w walce z korsarzami, 200 z Aragornem, 200 z Angborem, 1000 w czasie marszu dołącza do Angbora, reszta gdzieś w Lebennine

• Belfalas: 6000 (-1200)

I faza: Na wybrzeżu Belfalas;

II faza: bez zmian

• Lamedon: 3000 (-50)

I faza: Na wybrzeżu pomiędzy Belfalas a Lebenninem

II faza: 200 straty poniesione w walce z korsarzami, 500 z Aragornem, 100 z Angborem, 2000 z drugą falą statków, reszta w Pelargirze

• Anfalas: 1500 (-250)

I faza: Na wybrzeżu Anfalas;

II faza: bez zmian

• Dolina Morthondy 3000 (-500):

I faza: 1000 Przy ujściu Morthondy, 1500 w Lebenninie;

II: 1000 Przy ujściu Morthondy, 100 straty poniesione w walce z korsarzami, 1000 z Angborem, Aragornem lub w 2 fali statków, reszta w trakcie przegrupowania w Lebenninie

• Pinnath Gellin 2500 (-300)

I faza: 1200 w Lebenninie;

II faza: 1000 w Anfalas, 100 straty poniesione w walce z korsarzami, 700 z Angborem, Aragornem lub w 2 fali statków, reszta w trakcie przegrupowania w Lebenninie

• Dolina Ringlo 2000 (-300)

I faza: W Lebanninie

II faza: 100 straty poniesione w walce z korsarzami, 1200 z Angborem, Aragornem lub w 2 fali statków, reszta w trakcie przegrupowania w Lebenninie

Skąd wziąłem te liczby? Dla Lebanninu głównie z sił, które wyruszyły w II fazie do Minas Tirith. Dla Lamedonu m. in. z faktu, że oddziały Angbora były w stanie przeciwstawić się południowcom w Linhirze. Dolina Morthondy i Pinnath Gelin musiały dysponować porównywalnymi do Lamedonu siłami. Anfalas natomiast wygląda na najsłabiej zaludnione a Dolina Ringlo zajmuje najmniejszy obszar. Belfalas musi natomiast przewyższać zauważalnie wszytkie krainy prócz Lebenninu.

Razem wszystko to daje 30 000 ludzi. Dla drugiej fazy ich położenie wyglądałoby następująco:

– 3000 w Minas Tirith (nie licząc dużych strat)

– 5000 z Angborem

– 4500 z Aragornem

– 4000 w 2 fali statków z Pelargiru

– 2200 straty poniesione w walce z korsarzami

– 3350 gdzieś w Lebenninie

– 8050 Na zachodnich wybrzeżach

III Stałe wojska Gondoru:

W obliczu grozy ze wschodu namiestnicy musieli być stale przygotowani na nagły atak. Wobec tego na granicy z Mordorem stacjonowały oddziały tworzące pierwszą linię obrony południowego królestwa. Nie mogły one co prawda być zbyt duże, ale na pewno posiadały sporą wartość bojową. Możemy podzielić je na:

• Strażników Ithillien
• garnizon Osgiliath (przed pierwszym uderzeniem Saurona Gondor obsadzał zarówno wschód jak i zachód miasta)
• garnizon Cair Andros
• załogę Rammas Echor
• garnizon miasta (złożony z gwardii cytadeli, ale najpewniej też w jakiejś części z innych oddziałów, które mogły być użyte w celu elastycznego reagowania na sytuację)

Przyjmę tu jednak pewne uproszczenie. Oddziały broniące Anduiny i Minas Tirith przed przybyciem lenników na pewno nie składały się jedynie z regularnych żołnierzy. Sporą część musiały stanowić oddziały powołane doraźnie z mieszkańców grodu, Anorien i Pelennoru. Spróbuję oszacować ich liczbę na samym końcu.

1. Strażnicy Ithillien

Żołnierze nękający siły cienia po drugiej stronie rzeki byli jednym z najbardziej wartościowych komponentów armii Gondoru. Są dobrze opisaną grupą, ponieważ po zasadzce na Haradrimów w “Dwóch Wieżach” dowiadujemy się nawet o ich liczebności:

“Faramir had come back. He had brought many men with him; indeed all the survivors of the foray were now gathered on the slope nearby, two or three hundred strong.”

Oddział Faramira liczył dwie lub trzy setki. Jeśli dodać to tego pewną liczbę żołnierzy, którzy zostali w Henneth Annun, to można założyć, że mogło być ich ponad 300.

Warto jednak zaznaczyć, że oddział z Ithilien był na początku wojny (w czerwcu 3018 r) zapewne zauważalnie większy. Faramir prowadził bowiem sporo niebezpiecznych wypadów w których mogło zginąć wielu strażników:

“The road may pass, but they shall not! Not while Faramir is Captain. He leads now in all perilous ventures. But his life is charmed, or fate spares him for some other end.’”

Wobec tego myślę, że początkowo (w 3018 roku) oddział Faramira liczył około 500 osób

2. Gwardia Cytadeli:

Dowiadujemy się, iż Gwardia Cytadeli złożona była co najmniej z 3 kompanii. W trzeciej kompanii znajdował się bowiem Beregond. Tutaj traktuję kompanię jako pododdział o określonej strukturze a nie jako szersze ujęcie grupy zbrojnych jak u Imrahila.

“Neither office nor rank nor lordship have I, being but a plain man of arms of the Third Company of the Citadel. Yet, Master Peregrin, to be only a man of arms of the Guard of the Tower of Gondor is held worthy in the City, and such men have honour in the land.’“

Najpewniej jednak było ich więcej ponieważ kompania Beregonda obejmuje wartę na dosyć krótko (od popołudnia do zmierzchu). Przyjmę tutaj podział brytyjski z czasów Wielkiej Wojny i założę, że Gwardia składała się z czterech kompanii. Każdą określiłbym na około 150 osób, co da nam razem liczbę 600 gwardzistów. Niewykluczone jednak, że kompanie były większe, a cała gwardia miała jakieś 800 osób. Zostanę jednak przy tej pierwszej liczbie.

3. Obrona Osgiliath, Pelennoru i Minas Tirith w chwili inwazji Mordoru

Spróbuję teraz oszacować liczebność wojsk, które obsadzały Osgiliath, Rammas Echor i Minas Tirith przed przybyciem lenników.

Dowiadujemy się, że Aragorn zakładał, że wyruszając na Morannon, zostawi miasto z większym garnizonem niż gród miał na początku oblężenia Gondoru:

“I judge that we could lead out seven thousands of horse and foot, and yet leave the City in better defence than it was when the assault began.”

Wiemy ponadto, że Faramir w czasie walk o Osgiliath i Rammas Echor stracił ⅓ żołnierzy:

“They reached the Gate of the City and entered, stepping proudly: and proudly the people of the City looked on them and cried their praise, and yet they were troubled in heart. For the companies were grievously reduced. Faramir had lost a third of his men.”

Nie przeraźcie się. Zrobimy teraz równanie. Nie bójcie się zapytać jak czegoś nie zrozumiecie:

x – Wojska, które stacjonowały w Osgiliath, Minas Tirith i na Rammas Echor przed przybyciem lenników.

2900 – liczebność wojsk lenników w Minas Tirith

4/3 [szacowany stosunek liczebności nowego garnizonu do starego] (x + 2900) = 4000 [spodziewana przez Aragorna liczebność sił Angbora] + 4000 [spodziewane posiłki sprowadzone rzeką] + 4500 [odsiecz Aragorna] – 1/6 * 4500 [szacowane straty odsieczy Aragorna] – 6000 [wojska Gondoru wysłane na Morannon] + (x + 2900) – 3/5 [część sił broniąca Osgiliath] * (x + 2900) * ⅓ [straty poniesione podczas obrony Osgiliath i murów Rammas Echor] – ¼ [szacowane straty obrońców grodu w drugiej części bitwy] * [(x + 2900) – 3/5 * (x + 2900) * ⅓]

4/3 * (x + 2900) = 5 750 + x + 2900 – 3/5 * (x + 2900) * 1/2 – ¼ * [x + 2900 – 3/5 * (x + 2900) * 1/2]

x = 4940 ~ 5000

Spróbujmy teraz jakoś rozdysponować te 5000 żołnierzy Gondoru:

• 600 Gwardia Cytadeli
• 300 Strażnicy Ithilien (wysłani do Osgiliath przez Faramira jak dowiadujemy się z książki)
• 500 na murach Rammas Echor (większość przy fortach na grobli)
• 1200 w Minas Tirith
• 2000 w garnizonie Osgiliath
• 400 kawalerii

Jak wcześniej wspominałem, Minas Tirith na pewno dysponowało własnym oddziałem konnym. Faramir osłaniał odwrót małym oddziałem jazdy, który musiał wcześniej ponieść spore straty:

“Now the main retreat was scarcely two furlongs distant. Out of the gloom behind a small company of horsemen galloped, all that was left of the rearguard”

Wspominałem też o tym, że Hurin klucznik był jedną z osób prowadzących konną odsiecz z grodu dla króla Eomera. Zakładam, że prowadził oddział kawalerii z miasta.

Myślę, że Faramir mógł mieć na początku walk o Osgiliath około 200 jeźdźców. Tyle samo zostałoby w grodzie.

Założyłem, że około ⅗ obrońców zaangażowanych było w walki o Osgiliath i forty na grobli. Faramir wyruszył w przeddzień szturmu z posiłkami, które wsparły pozycje Gondoru nad Anduiną:

“So now the Lord Faramir had gone forth again, and had taken with him such strength of men as were willing to go or could be spared.”

Proponuję następujący podział sił Gondoru:

Z Faramirem:

• 2000 – początkowy garnizon Osgiliath
• 1100 – siły lenników wysłane z Faramirem
• 700 – żołnierzy z grodu wysłanych z Faramirem
• 200 – oddział kawalerii Faramira
• >300 – strażników Ithilien stacjonujących w Osgiliath
• 400 – forty na grobli

= 4700

W Minas Tirith:

• 600 – Gwardia cytadeli
• 1000 – kawalerii szykowanej do wypadu (500 z Dol Amroth, 300 z Pinnath Gelin i 200 z Minas Tirith)
• 1000 – pozostałe wojska lenników
• 500 – żołnierzy grodu

= 3100

Ponadto 100 żołnierzy w mniej zagrożonych miejscach Rammas Echor.

4. Garnizon Cair Andros

Nie należy zapominać o garnizonie, który utrzymywał Cair Andros. Nie mógł on przeciwstawić się nowemu zastępowi orków i Easterlingów, który wyruszył Morannonu:

“Fugitives from Cair Andros have already reached us. The isle has fallen. Another army is come from the Black Gate, crossing from the north-east”

Myślę, że tamtejszy oddział mógł liczyć około 500 osób z czego połowie udało się uciec do Minas Tirith. Nie brałem tych uciekinierów pod uwagę w wyliczeniach obrony Minas Tirith, bo dostali się oni do grodu dopiero po rozpoczęciu inwazji.

5. Siły Gondoru w obronie wschodniego Osgiliath na początku Wojny o Pierścień:

Atak na Osgiliath 20 VI 3018 zapoczątkował wojnę o pierścień. Sauron zdobył wschodnią część miasta, lecz obrońcy okazali się lepiej przygotowani niż władca ciemności się spodziewał.

“Tak zatem Sauron przygotował dwa ataki, przez wielu uznane potem za początek Wojny o Pierścień. Oba przeprowadzono równocześnie. […] a książę Morgulu ruszył do otwartej walki z Gondorem. Działo się to pod koniec czerwca 3018 roku. W ten sposób Sauron sprawdzał siły i przygotowanie Denethora, który okazał się o wiele trudniejszym przeciwnikiem, niż Sauron początkowo sądził. Nie zmartwił się wszakże zbytnio, jako że małych sił użył w tym ataku, a był on i tak przykrywką jeno, mającą uzasadnić wypad Nazguli ogólną strategią przyjętą wobec Gondoru. Gdy zatem padł Osgiliath i zniszczono most, Sauron wstrzymał atak, nakazując Nazgulom udać się, na poszukiwania Pierścienia.” – Niedokończone Opowieści

Z oddziału, który bronił wschodniej części miasta do momentu zniszczenia mostu przeżyły jedynie cztery osoby. Można założyć, że część wycofała się wcześniej, ale nadal oznacza to zapewne spore straty wśród Gondorczyków.

“’But this very year, in the days of June, sudden war came upon us out of Mordor, and we were swept away. We were outnumbered, for Mordor has allied itself with the Easterlings and the cruel Haradrim; but it was not by numbers that we were defeated. A power was there that we have not felt before. 'Some said that it could be seen, like a great black horseman, a dark shadow under the moon. Wherever he came a madness filled our foes, but fear fell on our boldest, so that horse and man gave way and fled. Only a remnant of our eastern force came back, destroying the last bridge that still stood amid the ruins of Osgiliath. 'I was in the company that held the bridge, until it was cast down behind us. Four only were saved by swimming: my brother and myself and two others.’”

Od Beregonda dowiadujemy się, że Boromir musiał również wyprzeć nieprzyjaciela z zachodniej części miasta oraz że wielu najlepszych wojowników Gondoru zostało zabitych.

And the Fell Riders, less than a year ago they won back the crossings, and many of our best men were slain. Boromir it was that drove the enemy at last back from this western shore, and we hold still the near half of Osgiliath.

Myślę, że “company” która utrzymywała most mogła liczyć około 500 osób. W całym starciu zginęło na pewno jeszcze więcej Gondorczyków. Ponadto rok pomiędzy pierwszym a drugim atakiem na Osgiliath obfitował najpewniej w niejedną utarczkę zbrojną.

Myślę, że można założyć, że w ciągu roku walk przed głównym uderzeniem na Gondor, południowe królestwo straciło ponad 1000 żołnierzy (w tym strażników z Ithillien). Część strat zapewne udało się uzupełnić, ale nie wszystkie.

Jeśli tak było to wg powyższych szacunków namiestnik na początku konfliktu mógł zmobilizować około 6500 żołnierzy. Tylko część z nich była jednak stałymi oddziałami:

• 600 – Straż Cytadeli
• 500 – garnizon Cair Andros
• 2000 – garnizon Osgiliath
• 500 – Strażnicy Ithillien
• 400 w Minas Tirith i na Rammas Echor

= 4000

Kolejne 2500 wojowników stanowiło natomiast siły możliwe do zmobilizowania w razie potrzeby w domenie namiestnika.

6. Andrast

Z NoME dowiadujemy się, że numenorejczycy utrzymywali placówkę na końcu przylądka Andarast. Jeśli było tak jeszcze pod koniec Trzeciej Ery, to nie mogło tam stacjonować więcej niż kilkadziesiąt osób (30-40).

“Númenóreans had never attempted to occupy with permanent settlements, though they maintained a Coast-guard force and beacons at the end of Cape Angast (Andrast).” – Nature of Middle – Earth

Tak, wiem, że to nieistotny szczegół, ale nie mogłem się powstrzymać

IV. Podsumowanie

Wychodzi na to, że Gondor na początku wojny o Pierścień mógł zmobilizować około 30 000 żołnierzy w krainach lennych i 6500 w pobliżu Minas Tirith (z czego około 4000 było siłami stałymi). To wszystko co napisałem jest oczywiście jedynie domniemaniami i zapewne niejeden z was ma inną wizję. Nie udało się zapewne uniknąć pewnych uproszczeń, ale ten tekst i tak jest monstrualnie długi.

Myślę nawet, że Gondor w razie dłuższej mobilizacji mógł wystawić w lennach jeszcze więcej wojowników, lecz trudno byłoby ich przygotować na dłuższą wyprawę, która była nieunikniona przy koncentracji sił. Możliwe też jednak, że siły Gondoru były mniejsze niż oszacowałem i wcale tak pokaźne oddziały Belfalas czy innych lenn nie były zaangażowane w ochronę swojego wybrzeża.

Uważam jednak, że potencjał Gondoru zbliżający się do 40 000 jest wiarygodny jeszcze z jednego powodu. Południowe królestwo jest zdecydowanie najsilniejszym państwem wolnych ludów. Gdyby siły jakie mógł zmobilizować znajdowały się w granicach 20 – 30 tysięcy, to w istocie nie byłyby one jakoś znacząco ważniejsze od wojsk Rohanu, które same mogły liczyć około 15 000 jeźdźców oraz kilka tysięcy pieszych wojowników (i mówię tu o piechurach dobrej jakości a nie o pospolitym ruszeniu na wzór garnizonu Helmowego Jaru.)

“Tak potężne siły nigdy rzecz jasna nie wybierały się jednocześnie na wojnę poza granice Marchii, wszakże Theoden twierdził, że w razie wielkiego niebezpieczeństwa byłby w stanie poprowadzić armię dziesięciu tysięcy jeźdźców (Powrót Króla, str. 87) i wcale nie przesadzał. Od czasów Folkwina Rohirrimowie znacznie zwiększyli swą liczbę i w przeddzień ataku Saurona Pełny Zaciąg mógł spokojnie liczyć ponad dwanaście tysięcy jeźdźców, a i wtedy Rohan nie zostałby ogołocony całkowicie z wprawnych obrońców. Jednak wobec strat na wojnie zachodniej i zagrożeń czyhających z Północy oraz Wschodu, jak też skutkiem pośpiechu, Theoden powiódł za sobą tylko około sześciu tysięcy mężów z włóczniami,” – Niedokończone Opowieści

Liczę na wasze kreatywne komentarze. Ile wg was żołnierzy mógł wystawić Gondor? Jaka była siła poszczególnych krajów lennych? Sam dalej się zastanawiam czy nie oszacowałem wojsk Belfalas czy Pinnath Gelin na zbyt małe. Myślę, że spokojnie można dodać do ich potencjału kilkuset żołnierzy. Szczególnie do Zielonych Wzgórz.

Mam nadzieję, że wytrwaliście do końca. Na pewno coś jest ze mną nie tak, ale czasem wypada poświęcić trochę czasu, żeby trafiły tu jakieś inne treści niż serialowe.