Wiejskie i miejskie ideały Tolkiena

Czytając Władcę Pierścieni, można pomyśleć, że Tolkien uważał skromne, wiejskie życie reprezentowane przez hobbitów Shire za idealne, w przeciwieństwie do krytykowanych ostro miast. Jest to jednak uproszczenie na tyle duże, że w kontekście całej twórczości Tolkiena trzeba zwyczajnie nazwać je brakiem znajomości bądź zrozumienia autora pod tym względem.

Chociaż nie da się ukryć, że Shire jest tradycyjną, wyidealizowaną wiejską sielanką, jednak nie jest to pełny obraz. Są miejsca we „Władcy Pierścienie”, gdzie autor zwraca uwagę również na problemy takiej prostoty, i chociaż zawiera ona piękno warte obrony, bohaterowie muszą wznieść się ponad poziom swoich współplemieńców nie tylko żeby w pełni owe piękno docenić, ale przede wszystkim, żeby je obronić, odbudować, rozwijać oraz w końcu – również dzięki owemu obyciu w szerszym świecie – z powodzeniem przewodzić swoim pobratymcom przez długie i szczęśliwe lata.

Za błąd nie uważam jednak lekkiego wyolbrzymiania niewątpliwie pozytywnego podejścia Tolkiena do spokojnej wsi czy dzikiej przyrody, ale postrzeganie tego jako sprzeciwu wobec wszelkich miast. Prawda, Tolkien był przeciwnikiem rewolucji przemysłowej i wynikającej z niej współczesnej urbanizacji i industrializacji, jednak podobnie jak podziwiał urodę natury i wsi, głęboko żałując jego utraty, tak samo umieszczał w swoich tekstach tęsknotę za pięknymi, utraconymi miastami, wyraźnie inspirowanymi rzeczywistymi odpowiednikami: poza Oxfordem, w którym mieszkał z wielką przyjemnością, Warwick stał się Kortirionem, który w późniejszym Legendarium przekształcił się w Tirion, najpiękniejsze miasto Ardy, Minas Tirith Tolkien opisywał jako „bizantyjskie”, zaś do Pelargiru przyrównał Wenecję. Najwspanialszym miastem Śródziemia był Gondolin, zaś w tekście o jego upadku, najwspanialszym ze zniszczonych miast ludzkości został nazwany Rzym, wyróżniony tym tytułem z grona wymienionych obok Niniwy, Babilonu i Troi. Widać zatem, że Tolkien doceniał piękno, które widział w całym świecie, zarówno w dziełach natury, jak i człowieka.