Ostatnia szansa Turina

” – Niechaj trud tragarza będzie odpłatą tragarzowi! Lecz ja się trudziłem na własne nieszczęście, a ty na próżno; moje ciało umiera i muszę opuścić Śródziemie. A chociaż cię kocham, synu Húrina, to jednak żałuję dnia, w którym pomogłem ci uciec od orków. Gdyby nie twoje męstwo i duma, wciąż cieszyłbym się miłością i życiem, a Nargothrond wytrwałby jeszcze czas jakiś. Więc jeśli mnie kochasz, odejdź! Pośpiesz do Nargothrondu i uratuj Finduilas. I to ci powiem na koniec: ona jedna stoi między tobą a twoim przeznaczeniem. Jeśli ją zawiedziesz, ono odnajdzie cię niezawodnie. Żegnaj!”
~J.R.R. Tolkien, Dzieci Húrina

Ostatnie słowa Gwindora, syna Guilina, przepełnione są elementami ważnymi dla interpretacji całości tej najtragiczniejszej z opowieści Tolkiena, jak również takimi powszechnymi w jego twórczości oraz szerszej kulturze, poczynając od samego motywu ostatnich słów, ściślej o wielkim znaczeniu i charakterze profetycznym.

Pierwsze zdania opisują sytuację w której znaleźli się bohaterowie po druzgoczącej porażce wojsk Nargothrondu i śmierci jego króla. Zgodnie ze słowami klątwy Morgotha, dobro ukazane Túrinowi obróciło się przeciwko tym je okazującym, a jego rady okazały się zgubne. Túrin, będąc w maraźmie po nieumyślnym zabiciu swego najlepszego przyjaciela, został przyprowadzony do Nargothrondu przez Gwindora, niegdyś elfiego księcia i bohatera, a wówczas uciekiniera z niewoli Morgotha. Po przybyciu zyskał wielki szacunek i posłuch u króla, który pod jego wpływem wybrał otwartą wojnę z Nieprzyjacielem, rezygnując z dotychczasowego ostrożnego podejścia. Naprawdę jednak bolała Gwindora utrata miłości dawnej narzeczonej, królewny Finduilas, która zakochała się w Túrinie.

Relacja ta wydaje mi się względnie mało omawianą, zapewne przez przyćmienie przez późniejszy kazirodczy związek w tej historii z jednej strony, z drugiej zaś przez małżeństwa elfów z ludźmi przedstawione w innych opowieściach. Ma jednak wielki wpływ na historię Túrina, ujawniając wiele o obecnym w utworze konflikcie przeznaczenia i wolnej woli, a co za tym idzie, o szerszej obecności tych elementów w twórczości Tolkiena, jak również o postrzeganiu relacji damsko-męskich przez autora. Warto zwrócić uwagę, że zazwyczaj mamy jedynie informację, że ktoś się zakochał, z wzajemnością albo bez, tutaj uczucia i działania Finduilas i Túrina są opisane względnie dokładnie. Ostatnie słowa Gwindora mają charakter profetyczny, jednak mimo to wskazują raczej na obecność wolnej woli niż jej brak. Jeśli Túrin zdecydowałby się ratować Finduilas, wciąż mógł uniknąć fatum ścigającego go za sprawą Morgotha. Wiedział o tym również Glaurung, aktywnie próbując go od tego działania odwieść. Z jakiegoś powodu Eru (bo to od Niego pochodzi w Legendarium Tolkiena dar jasnowidzenia. W przypadku Glaurunga mamy raczej do czynienia ze zrozumieniem poprzez intelekt, że akcje do których przekonuje będą dla Túrina niekorzystne, w przypadku proroctw Valarów zachodzi albo przekazanie wiedzy objawionej przez Eru, albo również do domyślania się naturalnych konsekwencji, w tym informowaniu o swoich działaniach) informuje Túrina o poprawnym wyborze, według mnie właśnie po to, by mógł go według własnej wolnej woli dokonać, nie był zaś skazany jedynie na podążanie za manipulacjami Morgotha, który sam losu nie kontrolował – ale którego zła wola miała tak wielki wpływ na świat, że z perspektywy Túrina różnica doprawdy była niewielka.

Ostatecznie oczywiście główny bohater po raz kolejny podejmuje złą decyzję – w końcu czytamy klasyczną historię tragiczną z klasycznymi postaciami tragicznymi. Jednak słowa Gwindora zaliczają się do licznych w prozie Tolkiena fragmentów pokazujących, że mimo istnienia boskiego planu oraz wielkiego wpływu innych istot, nieraz bardzo potężnych, ostateczna władza nad losem człowieka w Śródziemiu należy przede wszystkim do niego samego, prawdopodobnie odzwierciedlając poglądy, będącego w końcu religijnym katolikiem, autora na obecną w chrześcijaństwie pozorną sprzeczność między boskim planem a wolną wolą.