Proroctwo Glorfindela
„Nie ścigaj go! Nigdy już nie wróci do tej krainy. Zguba dosięgnie go daleko stąd i nie z ręki męża.”
1000 lat później…
„- Przeszkodzić? Mnie? Głupcze! Żadnemu najwaleczniejszemu nawet mężowi świata nie uda się nigdy i w niczym mi przeszkodzić.
Wtedy Merry usłyszał coś, czego najmniej się w tej groźnej chwili spodziewał: śmiech. Dernhelm śmiał się, a jego czysty głos dźwięczał jak stal.
– Ale ja nie jestem żadnym z mężów tego świata! Masz przed sobą kobietę. Jestem Éowina, córka Éomunda. Bronisz mi dostępu do mojego króla i krewnego. Idź precz, chyba żeś pewny swej nieśmiertelności.”
Chyba najbardziej kultowa z niezliczonych przepowiedni obecnych na kartach utworów Tolkiena, wzorowana na jeszcze bardziej znanej szekspirowskiej przepowiedni śmierci Makbeta. Nawet widzowie po samym obejrzeniu filmów wiedzą, że Czarnoksiężnik mógł być pokonany tylko przez kobietę, chociaż nigdy nie słyszeli o Glorfindelu czy wojnach Arthedainu i Gondoru z Angmarem. Ale, co idzie za popularnością, również niezwykle często niezrozumiana, w sposób zaprezentowany zresztą w poprzednim zdaniu. Po pierwsze, jeśli zinterpretujemy „Mąż” jako przedstawiciel rasy ludzkiej płci dowolnej, przepowiednia wciąż byłaby spełniona przez udział Merry’ego, mimo że jako hobbit technicznie był podgatunkiem człowieka, to oczywiście niziołków uznaje się za odrębną rasę.
Drugi powód jednak jest o wiele ciekawszy i ważniejszy, dotyczy bowiem fundamentalnego zrozumienia czym przepowiednia jest, a czym nie jest. Otóż należy rozróżnić różne rodzaje orzekania o przyszłości obecne w twórczości Tolkiena. Zainteresowanych odsyłam zwłaszcza do Dzieci Hurina oraz zawartego w Naturze Śródziemia eseju „Przeznaczenie i Wolna Wola”, ale można to podsumować za pomocą trzech kategorii:
Zwykłe, przyziemne zgadywanie na podstawie posiadanej wiedzy o przeszłości. Nie wymaga wprawdzie szczególnej elaboracji, ale warto zaznaczyć, że biorąc pod uwagę ogromną wiedzę i zrozumienie świata nadludzkich istot obecnych w Legendarium, jak elfi mędrcy czy Valarowie, z naszej perspektywy niekiedy trudno odróżnić ją od pełnoprawnej przepowiedni.
Klątwy z kolei nałożone przez odpowiednią osobę rzeczywiście mają moc sprawczą – tutaj dobrym przykładem są Umarli z Dunharrow, którzy za sprawą mocy złamanej przysięgi zostali przez Isildura przeklęci, zmuszając do spełnienia jej po śmierci. Sytuacja Éowiny i Czarnoksiężnika często jest właśnie tak przedstawiana, jakoby słowa Glorfindela świadczyły o jego nieśmiertelności przeciwko mężczyznom tudzież nieludziom. Jakby powiedział coś w stylu „no man can fell him”, zamiast „not by the hand of man shall he fall”.
W tym przypadku jednak wygląda to po prostu na cudowne przewidywanie przyszłości, dodatkową wiedzę, która w Legendarium Tolkiena bywa zsyłana bezpośrednio przez Boga. I taka wiedza o przyszłości, tak samo jak wiedza o przeszłości, nie ma żadnej mocy sprawczej. Jeśli wiemy, że wypadła reszka, nie znaczy to, że orzeł był niemożliwy. Tak samo wiedza, że Eowina zabije Czarnoksiężnika nie tworzy żadnej magicznej osłony czyniącej inny rezultat fizycznie niemożliwym.
Śródziemie w tym względzie odzwierciadla katolicki światopogląd Tolkiena, nie wpływy bardziej opartych na przeznaczeniu mitów greckich czy przede wszystkim germańskich. Mimo istnienia Boga i jego planu, nie jest ono światem w pełni deterministycznym, a w ostatecznym rozrachunku bohaterowie mają realny wpływ na przebieg wydarzeń. „Ostateczny problem Wolnej Woli w jej relacji do uprzedniej wiedzy Wielkiego Projektanta, Eru, „Autora Wielkiej Opowieści”, nie został, rzecz jasna, rozwiązany przez Eldarów.” Wiemy jednak, że Wolna Wola istniała. Śmierć Czarnoksiężnika nie była fatum, tylko zasługą własnych decyzji Eowiny i Meriadoka, i nic nie zmienia tutaj to, czy Wielki Projektant postanowił podzielić się swoją uprzednią wiedzą.